historia
Lipnica Wielka – geneza nazwy
Według „Monografii wsi Lipnica Wielka” nazewnictwo miejscowości pochodzi: „od dużej ilości rosnących tutaj drzew lipowych”. Na przestrzeni wieków nazwa miejscowości podlegała licznym zmianom. Możem tutaj mówić o:
- ,,Lipnicy Nowej”, która po raz pierwszy wystąpiła w dokumencie datowanym na 16 grudnia 1378 roku.
- 1463 roku stosowano wymiennie nazwę ,,Lipnica Wielka” i ,,Lipnica Niemiecka”. To drugie określenie pochodzi od prawa lokacyjnego, na podstawie którego została ulokowana wieś – było to prawo ,,magdeburskie” zwane również „niemieckim”.
- W 1470 roku posługiwano się określeniem ,,Lipnica Wielka”.
Rody ziemiańskie w Lipnicy Wielkiej
- Właścicielami feudalnymi do 1557 roku byli Trzeciescy herbu Strzemię pochodzący z Ziemi proszowickiej.
- Do 1589 r. ziemskimi posiadaczami byli Pieniążkowie herbu Odrowąż.
- Od 1589 r. Lipnica Wielka była własnością Jordanów herbu Trąby.
- W 1629 roku Lipnica Wielka należała do rodu Gołuchowskich.
,,Monografia Lipnicy Wielkiej” wspomina niechlubny przypadek napadu na dwory szlachty ariańskiej w Falkowej i Zbęku w 1642 roku. Ówcześni właściciele wydali nakaz wszczęcia dochodzeń wobec poddanych.
- W 1680 r. część Lipnicy Wielkiej (wraz z młynem) posiadał Stanisław Chrząstowski, a część szlachcianka Wielogłowska.
- W 1712 roku Lipnica Wielka należała do rodu Taszczyckich herbu Strzemię.
- Od XVII do XIX wieku Lipnica Wielka często zmieniała właścicieli ziemskich.
- W 1846 roku w czasie tzw. „Rabacji galicyjskiej”, Lipnica Wielka należała do Joanny Zdźiańskiej, której syna uczestnicy Rabacji okrutnie zamordowali.
- W II połowie XIX wieku do grona właścicieli ziemskich w Lipnicy zaliczyć należy rodziny de Laveaux, Długoszowskich i Bobakowskich.
Rody ziemiańskie związane z dworem w Lipnicy Wielkiej
Rodzina de Laveaux
Jest to stara francuska rodzina de Laveaux posiadająca odgałęzienia rodowe w Austrii i w Polsce. Według. „Pamiętników Ludwika hr. de Laveaux” przybył on do Warszawy, a następnie udał się do Petersburga, gdzie zaciągnął się do wojska i brał czynny udział w zwalczaniu konfederacji barskiej. Po wyjeździe z Rosji osiadł w Sandomierzu, ożenił się z Alekesandrą Kostecką i wstąpił do wojska polskiego w randze pułkownika. Był właścicielem Kobyłki i Jaglina. Posiadał czwórkę dzieci, do których należały majątki ziemskie: Podhybia, części Rycerki, Woli Radziszewskiej koło Kalwarii Zebrzydowskiej i Poddębia, a także kamienice w Krakowie na ul. Mikołajskiej i Floriańskiej. W skład rodziny de Laveaux wchodzili również Ludwik de Laveaux (1785 – 1870), August Felix de Laveaux (1826 – 1879), August Felix de Laveaux (1826 – 1879, Jan Adam Atanazy de Laveaux (1858 – 1901), a także Stefania de Laveaux.
Rodzina Długoszewskich
Na przełomie XIX i XX w. przedstawiciele rodziny Długoszowskich są wymieniani jako właściciele ziemscy kilku majątków w bliższej lub dalszej okolicy Lipnicy Wielkiej, Berdychów należący do starostwa Grybów, Bobowa z Grochowem w starostwie Grybów, a także Bukowiec Wyżny w starostwie Grybów.
Początki dworu w Lipnicy Wielkiej
Dwór powstawał na terenie własności ziemskiej, która należała wówczas do rodziny Długoszewskich. Budowę rozpoczął Antonii Długoszewski – właściciel majątku ziemskiego. Rodzina, z której pochodził przez krótki okres czasu utraciła prawo do własności ziemskiej, ale w 1900 roku brat Antoniego Florian Długoszewski odkupił majątek i podjął decyzję o budowie dworu w Lipnicy.
W posiadłości zamieszkał Antonii wraz ze swoją rodziną. 2 października 1903 roku urodził się jego syn Jan, który po śmieci ojca (1913 r.) dokończył budowę dworu. Potomek rodu pozostał w majątku w Lipnicy Wielkiej do 1945 roku, a w czasie II wojny powstał tam posterunek niemiecki, gdzie Jan Kanty Długoszewski został tłumaczem. Po zakończeniu wojny wyjechał i zamieszkał w Nowej Hucie.
Na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego majątek Długoszewskich stał się własnością państwową. Budynek przeznaczono na mieszkania dla pracowników utworzonego PGR-u. Następnie na siedzibę spółdzielni rolniczej oraz ośrodek zdrowia.
współczesność
Muzyczny Dwór w Lipnicy Wielkiej" stanowić będzie miejsce zachowania, rozpowszechniania i pielęgnacji tradycyjnego folkloru Ziemi Sądeckiej - będą tu aktywnie działać regionalne zespoły muzyczne „Lipniczanie" oraz „Mali Lipniczanie", które w zabytkowych wnętrzach będą prowadzić próby i prezentować swoją twórczość.
Wewnątrz dworu będzie dostępna stała ekspozycja prezentująca historię i dziedzictwo kulturowe regionu oraz ekspozycje czasowe z dziedziny: malarstwa, fotografii, rękodzieła, literatury regionalnej.
„Muzyczny Dwór w Lipnicy Wielkiej" oferować będzie udział w warsztatach rękodzielniczych: malarstwa, rzeźby, ceramiki, witraży, hafciarstwa, bibułkarstwa, wikliniarstwa użytkowego i artystycznego, kuchni regionalnej.
W dworze przewidziano część ekspozycyjną – stałą oraz wystawy czasowe/cykliczne.
W części ekspozycji stałej pokazana zostanie historia
i dziedzictwo kulturowe w zakresie następujących tematów:
- Lipnica Wielka – wczoraj i dziś (fotografie)
- Historia Dworu i Rodziny Długoszowskich (m.in. obrazy właścicieli)
- Historia Zespołu LIPNICZANIE (fotografie, strój, muzyka cały czas lecąca w tle)
- Tradycje folkloru Górali i Pogórzan Ziemi Sądeckiej
- Izba regionalna (narzędzia, ubiór)
- Dzieje parafii w Lipnicy Wielkiej ufundowanej przez Króla Kazimierza Wielkiego wraz z zabytkowym z XIV wiecznym kościołem
W części ekspozycji czasowej/cyklicznej, przewidziano działy tematyczne:
- malarstwo
- fotografia
- rękodzieło w zakresie realizowanym przez warsztaty
- poezja
„Muzyczny Dwór w Lipnicy Wielkiej" oferować będzie udział w warsztatach rękodzielniczych: malarstwa, rzeźby, ceramiki, witraży, hafciarstwa, bibułkarstwa, wikliniarstwa użytkowego i artystycznego, kuchni regionalnej.
W ofercie kulturalnej „Muzycznego dworu" znajdą się działania promujące kulturę regionalną:
-„Dzień galicyjski" - całodniowy program łączący wybrane zajęcia warsztatowe, zwiedzanie dworu i okolic, przejażdżki zaprzęgiem konnym, poczęstunek regionalnymi specjałami oraz elementy warsztatów ekologicznych obejmujących zwiedzanie rezerwatu „Cisy w Mogilnie" i „Diabelskie Skały" w Bukowcu,
-„Biesiada galicyjska" - odtworzone w dwóch oprawach: ziemiańskiej i regionalnej (ludowej) biesiady z odpowiednio dobranymi historycznie strojami, wystrojem wnętrz, potrawami i muzyką.
Ponadto „Muzyczny Dwór w Lipnicy Wielkiej" w ramach oferty kulturalnej zapraszać będzie na organizowane przez cały rok:
-Koncerty muzyczne, w tym koncerty uczniów Szkoły Muzycznej z Korzennej.
-Mistrzowskie lekcje muzyczne - spotkania tematyczne dla dzieci i młodzieży szkolnej ale również dla dorosłych, które w sposób innowacyjny i ciekawy wprowadzą odbiorców w świat muzyki XIX i XX w. - w ramach lekcji będą spotkania z muzykami – wykonawcami połączone z edukacją muzyczną i nauką interpretacji utworów z okresu XIX i XX w.
-prezentacje multimedialne o treści związanej z historią i kulturą Lipnicy Wielkiej;
-żywe lekcje historii przybliżające zwyczaje i obyczaje galicyjskie, stroje z epoki: regionalne i ziemiańskie, sztukę i literaturę epoki.
Parter dworu:
1. Duża sala wielofunkcyjna wystawienniczo-koncertowa o dowolnej aranżacji (parter prawa strona). Sala będzie wykorzystywana na koncerty i przedstawienia zespołu „Lipniczanie" i „Mali Lipniczanie" oraz zespołów przyjezdnych. Dodatkowo odbywać się będą warsztaty tańca i śpiewu regionalnego, warsztaty kapel regionalnych. Przeglądy i konkursy zespołów np. tradycyjne grupy kolędnicze, młodych talentów, konkurs pieśni patriotycznej i powstańczej, konkurs piosenki żołnierskiej, międzynarodowy przegląd plenerowy zespołów regionalnych, koncerty szkół muzycznych, przeglądy zespołów amatorskich. Sala wykorzystana będzie także jako miejsce czasowej ekspozycji, oraz do konferencji o zróżnicowanej tematyce dotyczącej bieżących zagadnień społeczno-ekonomicznych mieszkańców.
2. Sala wielofunkcyjna – wystawiennicza o stałej ekspozycji.
3. Reprezentacyjny hall z otwartą klatką schodową wykorzystaną jako miejsce czasowej ekspozycji
4. Zaplecze kuchenne z możliwością wykorzystania dla realizacji warsztatów gastronomicznych wraz z mini kawiarnią – przeznaczoną do wydawania napojów oraz przekąsek.
5. Zaplecze sanitarne
Poddasze dworu:
1. Cztery wydzielone pomieszczenia przeznaczone na pracownie – każda sala z dostępem do bieżącej wody
2. Dwa wydzielone pomieszczenia przeznaczone na szatnie / garderoby wykorzystywane podczas prób i koncertów
3. Zaplecze sanitarne
4. Pomieszczenie pracowników
5. Pomieszczenie porządkowe
Piwnice dworu:
1. Pomieszczenia magazynowe
2. Kotłownia